ประวัติความเป็นมาของจังหวัดสุราษฎร์ธานี
เรื่องราวจากรากฐานเมืองเก่าแห่งลุ่มแม่น้ำตาปีและอาณาจักรศรีวิชัย สู่ยุคอู่เรือ ทางรถไฟ พระราชทานนามเมือง จนถึง "เมืองร้อยเกาะ" ประตูภาคใต้ในปัจจุบัน — เรียงร้อยเป็นทามไลน์ พร้อมภาพประกอบจริงและแหล่งอ้างอิงทุกตอน
สุราษฎร์ธานี คือจังหวัดที่มีพื้นที่ใหญ่อันดับ 6 ของประเทศ และใหญ่ที่สุดในภาคใต้ ครอบคลุมพื้นที่ราบ ภูเขา และทะเลพร้อมเกาะน้อยใหญ่มากถึง 98 เกาะ จึงได้ชื่อว่า "เมืองร้อยเกาะ" คำขวัญจังหวัดระบุว่า "เมืองร้อยเกาะ เงาะอร่อย หอยใหญ่ ไข่แดง แหล่งธรรมะ ชักพระประเพณี"
📚 ที่มา: วิกิพีเดีย "จังหวัดสุราษฎร์ธานี"
ยุคศรีวิชัยพุทธศตวรรษที่ 13–161. อาณาจักรศรีวิชัยรุ่งเรืองที่ไชยา
ดินแดนแห่งนี้เป็นที่ตั้งของเมืองเก่า เคยเป็นศูนย์กลางของอาณาจักรปันปันและอาณาจักรศรีวิชัย มีหลักฐานแสดงถึงการตั้งรกรากและเส้นทางสายไหมในอดีต หลังพุทธศตวรรษที่ 13 พื้นที่อำเภอไชยาเจริญขึ้นจนเป็นอาณาจักรศรีวิชัย มีวัดพระบรมธาตุไชยาเป็นปูชนียสถานสำคัญ องค์พระบรมธาตุสร้างด้วยศิลปะศรีวิชัยอายุกว่า 1,200 ปี บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ เป็นหนึ่งในสามสิ่งศักดิ์สิทธิ์คู่เมืองใต้ และเป็นศูนย์รวมจิตใจของชาวสุราษฎร์ธานี
📚 ที่มา: วิกิพีเดีย "จังหวัดสุราษฎร์ธานี" (อ้างอิงสารานุกรมประเทศไทย), สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดสุราษฎร์ธานี, วิกิพีเดีย "วัดพระบรมธาตุไชยาราชวรวิหาร"🖼️ ภาพ: วัดพระบรมธาตุไชยา — KOSIN SUKHUM / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0ยุคศรีวิชัยพุทธศตวรรษที่ 13–16หมุดที่ 1 / 10
เมืองโบราณพุทธศตวรรษที่ 16–192. เมืองโบราณแห่งลุ่มแม่น้ำตาปี
ในยุคใกล้เคียงกันพบความเจริญของเมืองที่เกิดขึ้นในบริเวณลุ่มแม่น้ำตาปี ได้แก่ เมืองเวียงสระ เมืองคีรีรัฐนิคม และเมืองท่าทอง โดยเชื่อว่าพระเจ้าศรีธรรมาโศกราช ผู้ครองเมืองนครศรีธรรมราชนั้นอพยพย้ายเมืองมาจากเมืองเวียงสระ เนื่องจากเป็นเมืองที่ไม่มีทางออกสู่ทะเล รวมทั้งเกิดโรคภัยระบาด ต่อมาเมืองไชยาและเมืองท่าทองได้เป็นเมืองสิบสองนักษัตรของนครศรีธรรมราช ในชื่อว่า "เมืองบันไทยสมอ"
📚 ที่มา: วิกิพีเดีย "จังหวัดสุราษฎร์ธานี" (อ้างอิงสารานุกรมประเทศไทย)🖼️ ภาพ: พระธาตุศรีสุราษฎร์ (เขาท่าเพชร) — Ahoerstemeier / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0เมืองโบราณพุทธศตวรรษที่ 16–19หมุดที่ 2 / 10
รัชกาลที่ 3พ.ศ. 2325–23523. อู่เรือพระที่นั่งที่อ่าวบ้านดอน
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้ก่อตั้งอู่เรือพระที่นั่งและเรือรบเพื่อใช้ในราชการที่อ่าวบ้านดอน บริเวณบ้านดอนในสมัยโบราณเป็นอู่ต่อเรือขนาดใหญ่ของเมืองไชยา ณ ปากน้ำแม่น้ำตาปี ทำให้บ้านดอนรุ่งเรืองในฐานะเมืองท่าและอู่ต่อเรือมาตั้งแต่ต้นรัตนโกสินทร์
📚 ที่มา: วิกิพีเดีย "จังหวัดสุราษฎร์ธานี", วิกิพีเดีย "อำเภอเมืองสุราษฎร์ธานี"🖼️ ภาพ: แม่น้ำตาปี — Christophe95 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0รัชกาลที่ 3พ.ศ. 2325–2352หมุดที่ 3 / 10
รัชกาลที่ 4พ.ศ. 2367–24114. กำเนิด "เมืองกาญจนดิษฐ์"
ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงให้ย้ายที่ตั้งเมืองท่าทองมายังอ่าวบ้านดอน พร้อมทั้งยกฐานะให้เป็นเมืองจัตวา ขึ้นตรงต่อกรุงเทพมหานคร และพระราชทานชื่อว่า "เมืองกาญจนดิษฐ์" โดยแต่งตั้งให้พระยากาญจนดิษฐ์บดีเป็นเจ้าเมืองดูแลการปกครอง
📚 ที่มา: วิกิพีเดีย "จังหวัดสุราษฎร์ธานี" (อ้างอิงสารานุกรมประเทศไทย)🖼️ ภาพ: Surat Thani waterfront — Ahoerstemeier / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0รัชกาลที่ 4พ.ศ. 2367–2411หมุดที่ 4 / 10
พ.ศ. 2449รัชกาลที่ 55. รวมตั้งเป็น "จังหวัดไชยา"
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้เมืองกาญจนดิษฐ์ เมืองคีรีรัฐนิคม และเมืองไชยา รวมตัวเป็น "จังหวัดไชยา" ขึ้นตรงต่อมณฑลชุมพร โดยมีพระยาวรฤทธิ์ฤๅไชย (คออยู่ตี๋ ณ ระนอง) เป็นผู้ว่าราชการจังหวัดคนแรก ดำรงตำแหน่งเมื่อ พ.ศ. 2449 ต่อมาเมืองขยายใหญ่ขึ้น จึงแยกเมืองกาญจนดิษฐ์เป็นอำเภอกาญจนดิษฐ์และอำเภอบ้านดอน
📚 ที่มา: วิกิพีเดีย "จังหวัดสุราษฎร์ธานี" (รายชื่อผู้ว่าราชการจังหวัดคนแรก)🖼️ ภาพ: ศาลหลักเมืองสุราษฎร์ธานี — Christophe95 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0พ.ศ. 2449รัชกาลที่ 5หมุดที่ 5 / 10
พ.ศ. 2458ยุคทางรถไฟสายใต้6. ทางรถไฟมาถึงพุนพิน
สถานีรถไฟพุนพิน (ปัจจุบันชื่อ "สถานีสุราษฎร์ธานี") เปิดให้บริการเมื่อ ค.ศ. 1915 (พ.ศ. 2458) เชื่อมเมืองบ้านดอนเข้ากับเส้นทางรถไฟสายใต้ทั่วประเทศ กลายเป็นศูนย์กลางการเดินทางและการค้าของภาคใต้ และเป็นจุดเริ่มต้นการเดินทางแบบคลาสสิกสู่ดินแดนสุราษฎร์
📚 ที่มา: วิกิพีเดีย "Surat Thani railway station" (เปิด ค.ศ. 1915, เดิมชื่อสถานีพุนพิน)🖼️ ภาพ: สถานีรถไฟสุราษฎร์ธานี — OraMAAG / Wikimedia Commons, CC BY 4.0พ.ศ. 2458ยุคทางรถไฟสายใต้หมุดที่ 6 / 10
พ.ศ. 2459รัชกาลที่ 67. กำเนิดชื่อ "สุราษฎร์ธานี"
กระทั่งในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว มีรับสั่งให้เปลี่ยนชื่อเมืองไชยาที่บ้านดอนเป็น "เมืองสุราษฎร์ธานี" เมื่อ พ.ศ. 2459 พระราชทานนามอำเภอบ้านดอนว่า "สุราษฎร์ธานี" และเปลี่ยนชื่อจังหวัดเป็นจังหวัดสุราษฎร์ธานี พร้อมพระราชทานนามแม่น้ำตาปีในคราวเดียวกันนั้นเอง เป็นการตั้งชื่อตามแบบเมืองและแม่น้ำในประเทศอินเดีย ที่แม่น้ำตาปตีไหลลงสู่ทะเลออกผ่านปากอ่าวที่เมืองสุรัต
📚 ที่มา: วิกิพีเดีย "จังหวัดสุราษฎร์ธานี", วิกิพีเดีย "อำเภอเมืองสุราษฎร์ธานี" (พ.ศ. 2459)🖼️ ภาพ: เกาะลำพู แม่น้ำตาปี — Christophe95 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0พ.ศ. 2459รัชกาลที่ 6หมุดที่ 7 / 10
พ.ศ. 2499ยุคพัฒนาเกาะสมุย8. เกาะสมุยสู่เส้นทางการพัฒนา
ประกาศกระทรวงมหาดไทยจัดตั้ง "สุขาภิบาลเกาะสมุย" เมื่อวันที่ 20 กันยายน พ.ศ. 2499 (ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 73 หน้า 4,967) เกาะสมุยเติบโตอย่างต่อเนื่องจนปัจจุบันเป็นเทศบาลนครเกาะสมุย มีประชากรราว 70,000 คน (พ.ศ. 2562) และต้อนรับนักท่องเที่ยวถึง 2.7 ล้านคนต่อปี (พ.ศ. 2561) เป็นเกาะที่มีชื่อเสียงระดับโลก
📚 ที่มา: ราชกิจจานุเบกษา (20 ก.ย. 2499), วิกิพีเดีย "Ko Samui"🖼️ ภาพ: หาดเฉวง เกาะสมุย — Wipkinger / Wikimedia Commons, Public domainพ.ศ. 2499ยุคพัฒนาเกาะสมุยหมุดที่ 8 / 10
พ.ศ. 2528ยุคท่องเที่ยวระดับโลก9. ฟูลมูนปาร์ตี้ หาดริ้น เกาะพะงัน
ฟูลมูนปาร์ตี้มีจุดเริ่มต้นมาจากการจัดงานเลี้ยงส่งขอบคุณกลุ่มนักท่องเที่ยวประมาณ 20–30 คนเมื่อ พ.ศ. 2528 ที่ดิสโกเทคซึ่งอยู่ไม่ไกลจากชายหาด ต่อมาเป็นที่นิยมอย่างรวดเร็วจากการบอกต่อกันไปปากต่อปาก จนปัจจุบันมีผู้เข้าร่วมถึง 20,000–30,000 คนต่อครั้ง กลายเป็นงานที่คนทั่วโลกรู้จัก
📚 ที่มา: วิกิพีเดีย "ฟูลมูนปาร์ตี้" (อ้างเว็บไซต์จังหวัดสุราษฎร์ธานี)🖼️ ภาพ: ฟูลมูนปาร์ตี้ เกาะพะงัน — joestump / Wikimedia Commons, CC BY 2.0พ.ศ. 2528ยุคท่องเที่ยวระดับโลกหมุดที่ 9 / 10- ปัจจุบันพ.ศ. 2568
10. เมืองร้อยเกาะ ประตูภาคใต้
ปัจจุบันจังหวัดสุราษฎร์ธานีแบ่งการปกครองส่วนภูมิภาคออกเป็น 19 อำเภอ 131 ตำบล 1,074 หมู่บ้าน มีประชากร 1,075,868 คน (พ.ศ. 2568) พื้นที่ 12,891.469 ตร.กม. ใหญ่อันดับ 6 ของประเทศและใหญ่ที่สุดในภาคใต้ มีเกาะมากถึง 98 เกาะ มากเป็นอันดับ 3 ของประเทศ จึงได้ชื่อว่า "เมืองร้อยเกาะ" บ้านเก่าของเกาะสมุย เกาะพะงัน เกาะเต่า และหมู่เกาะอ่างทอง
📚 ที่มา: วิกิพีเดีย "จังหวัดสุราษฎร์ธานี" (ข้อมูล พ.ศ. 2568)🖼️ ภาพ: อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะอ่างทอง — Christophe95 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0ปัจจุบันพ.ศ. 2568หมุดที่ 10 / 10
- วิกิพีเดียไทย บทความ "จังหวัดสุราษฎร์ธานี" (อ้างอิงสารานุกรมประเทศไทย, ราชกิจจานุเบกษา)
- วิกิพีเดียไทย "อำเภอเมืองสุราษฎร์ธานี" (ปี พ.ศ. 2459 เปลี่ยนชื่อเมือง), "วัดพระบรมธาตุไชยาราชวรวิหาร", "ฟูลมูนปาร์ตี้"
- วิกิพีเดียอังกฤษ "Ko Samui", "Surat Thani railway station" ( Royal Gazette อ้างอิงการจัดตั้งสุขาภิบาลเกาะสมุย พ.ศ. 2499)
- สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดสุราษฎร์ธานี (suratthani.prd.go.th), กรมศิลปากร (finearts.go.th)